22 ΜΑΡΤΙΟΥ - ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΡΟΥ

Η 22η ημέρα του Μαρτίου είναι αφιερωμένη στο νερό. Είναι ημέρα υπενθύμισης της σημασίας του νερού για το μέλλον της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά και ημέρα κοινωνικού προβληματισμού. Καθιερώθηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών [Ο.Η.Ε.] το 1992 με το σύνθημα 'Μην σπαταλάς το νερό σήμερα, για να μην το στερηθείς αύριο'. Το νερό αποτελεί ένα από τα πολυτιμότερο συστατικό της ζωής που πλέον τείνει να μετατραπεί σε είδος πολυτελείας [εικόνα 1]. Για αυτή την κατάσταση ευθύνονται κυρίως δύο παράγοντες. Η κλιματικής αλλαγή και η αλόγιστη χρήση του από τον άνθρωπο. Η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 2-3°C, εκτός από τα πολλά προβλήματα που αναμένεται να δημιουργήσει, υπολογίζεται παράλληλα ότι θα πλήξει από λειψυδρία 1,1-3,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου έχει αυξήσει, ήδη, τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη κατά 1°C περίπου από τις αρχές του αιώνα. Ο διπλασιασμός της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της γης, εκτιμάται ότι θα μειώσει σημαντικά τις ετήσιες βροχοπτώσεις, δημιουργώντας παράλληλα μεγάλα διαστήματα ανομβρίας.

[Εικόνα 1] Διανομή νερού σε περιοχή της Αφρικής
Πιο συγκεκριμένα, οι επιπτώσεις που θα έχει κάτι τέτοιο στον ελλαδικό χώρο είναι οι εξής:
- Αύξηση των βροχοπτώσεων κατά τη διάρκεια του χειμώνα με παράλληλη μείωση των χιονοπτώσεων, το οποίο θα φέρει επιδείνωση της συχνότητας και δριμύτητας των πλημμυρών.
- Αύξηση της διάρκειας του καλοκαιριού με μετατόπισή του προς την άνοιξη.
- Μείωση της εδαφικής υγρασίας, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της άνοιξης και του καλοκαιριού.
- Μεγάλη πιθανότητα δημιουργίας συνθηκών μόνιμης λειψυδρίας σε πολλές περιοχές της χώρας, δηλαδή διαρκής έλλειψη νερού και μη κάλυψη της ζήτησής του.

Ωστόσο, σε πολλές χώρες και περιοχές του πλανήτη, ακόμα και αυτή τη στιγμή, η κατάσταση είναι δραματική με ανθρώπους να πεθαίνουν καθημερινά εξαιτίας της έλλειψης νερού. Έρευνες της UNICEF, του Ο.Η.Ε. και ευρωπαϊκών κέντρων έχουν συνεχώς δυσάρεστα και απαισιόδοξα αποτελέσματα, ορισμένα από τα οποία είναι αυτά που ακολουθούν:
- Το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό.
- Το 80% των ασθενειών στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι άμεσα συνυφασμένο με το νερό.
- Κάθε 15 δευτερόλεπτα ένα παιδί στις αναπτυσσόμενες χώρες χάνει τη ζωή του από την έλλειψη πόσιμου νερού.
- Το 21% των παιδιών στις αναπτυσσόμενες χώρες ζει σε απόσταση άνω των 15 λεπτών από κάποια πηγή με καθαρό τρεχούμενο νερό.
- Πάνω από 232 εκατομμύρια άνθρωποι σε χώρες του λεγόμενου 'Τρίτου Κόσμου' πλήττονται από λειψυδρία.
- Περίπου 800 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως δεν έχουν ασφαλή παροχή πόσιμου νερού.
- Περίπου 18 χώρες σε Αφρική και Ασία βρίσκονται στο όριο των υδάτινων αποθεμάτων τους.
- Η έλλειψη νερού προβλέπεται να αναχθεί σε μείζον γεωπολιτικό θέμα, καθώς το 2050, ο παγκόσμιος πληθυσμός θα έχει ξεπεράσει τα 9 δισεκατομμύρια, αυξάνοντας σημαντικά τη ζήτηση για νερό.
- Σε χώρες της Αφρικής και της Ασίας, τα παιδιά αναγκάζονται να παρατήσουν το σχολείο για να κουβαλήσουν νερό, κάτι το οποίο αποτελεί και την κύρια ενασχόλησή τους.
- Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, το 20% των επιφανειακών νερών στην Ευρωπαϊκή Ένωση απειλείται από τη ρύπανση.

[Εικόνα 2] Υπόγεια υδροφόρα συστήματα της Ελλάδας
Η χώρα μας μπορεί να μην στερείται μέχρι στιγμής υδατικών πόρων [εικόνα 2], ωστόσο, απαιτείται ορθολογική διαχείριση, τόσο από το κράτος όσο και από τον κάθε πολίτη ξεχωριστά. Διαφορετικά, θα έρθουμε αντιμέτωποι με σοβαρά προβλήματα στο άμεσο μέλλον με ορατό τον κίνδυνο λειψυδρίας. Η υπερκατανάλωση νερού που παρατηρείται έχει ως αποτέλεσμα τη συρρίκνωση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων. Μπορεί οι φετινές βροχοπτώσεις να υπερχείλισαν τους φυσικούς και τεχνητούς ταμιευτήρες νερού, ωστόσο, δεν είναι όλες οι περιοχές της χώρας εξίσου προνομιούχες [εικόνα 3]. Η Δυτική Ελλάδα δέχεται το μεγαλύτερο μέρος των βροχοπτώσεων, ενώ στα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη εμαφανίζονται σημαντικά μικρότερες βροχοπτώσεις. Στην Αττική, τέλος, η ετήσια βροχόπτωση είναι μόλις 400 χιλιοστά. Έτσι, οι νότιες και ανατολικές περιοχές της χώρας παρουσιάζουν σοβαρή έλλειψη φυσικών διαθεσίμων αποθεμάτων νερού. Παράλληλα, η ζήτηση για νερό είναι, συνήθως, αντιστρόφως ανάλογη με την παραγωγή της κάθε περιοχής. Στις περιοχές με έντονες βροχές, η ζήτηση για νερό είναι μειωμένη, ενώ στην ανατολική Ελλάδα, όπου οι βροχοπτώσεις είναι σπανιότερες, η ζήτηση είναι σχεδόν τριπλάσια.

[Εικόνα 3] Κατανάλωση νερού ανά δραστηριότητα για διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας 

Αρκετοί είναι οι επιστήμονες που κρούουν τον κώδωνα κινδύνου, αν δε ληφθούν άμεσα μέτρα, με τις παρακάτω να είναι ορισμένες μόνο από τις βασικές απόψεις:
1. 'Οι γεωτρήσεις που πραγματοποιούνται σήμερα φτάνουν 300 μέτρα κάτω από το έδαφος. Ξέρετε τι σημαίνει αυτό; Ότι κλέβουμε το νερό που δικαιούνται οι επόμενες γενιές.'
2. 'Το νερό δεν διαρκεί για πάντα. Κάποιοι από εμάς συμπεριφερόμαστε σαν να είναι δωρεάν. Σαν να μας ανήκει. Το έγκλημα αυτό πρέπει να σταματήσει.'
Παράλληλα, σημαντικές απώλειες νερού παρουσιάζονται και λόγω της παλαιότητας των δικτύων της ΕΥΔΑΠ. Έχει υπολογιστεί ότι μόνο στην Αττική, το 50% του νερού χάνεται λόγω εκτεταμένων διαρροών.
3. 'Το σημερινό μοντέλο γεωργίας σπαταλά τεράστιες ποσότητες υδάτων που δεν αναπληρώνονται, ενώ η μόλυνση των ποταμών και των λιμνών απειλεί να φέρει τη χώρα σε υδάτινο αδιέξοδο.'
Ο κλάδος της γεωργίας ευθύνεται για το 88% της ετήσιας κατανάλωσης νερού της χώρας [εικόνα 3], ενώ το υπόλοιπο 12% προορίζεται για αστική, ενεργειακή και βιομηχανική χρήση. Το ποσοστό που καταναλώνει ο γεωργική παραγωγή είναι τεράστιο αν το συγκρίνει κανείς με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος κινείται περίπου στο 24%. Ακόμα και σε σύγκριση με της υπόλοιπες μεσογειακές χώρες που καταναλώνουν εξίσου μεγάλες ποσότητες νερού για τη γεωργική τους παραγωγή, ο μέσος όρος της Ελλάδας είναι κατά πολύ υψηλότερος. Συνεπώς, όση εξοικονόμηση νερού και να κάνουν οι πολίτες δε θα είναι αρκετή αν δεν σταματήσει η σπατάλη νερού στις γεωργικές καλλιέργειες, η οποία θα επιτευχθεί με τη στοχευμένη ενημέρωση του αγροτικού πληθυσμού. Η μείωση των ποσοτήτων νερού που τροφοδοτούν τις γεωργική παραγωγή μπορεί να μειωθεί σε σημαντικό βαθμό με τις παρακάτω μεθόδους:
- Επιλογή των κατάλληλων καλλιεργειών ανάλογα με τα διαθέσιμα ύδατα της κάθε περιοχής.
- Τήρηση των νόμων για την εκμετάλλευση και τη ρύπανση των υπογείων υδάτων.
- Μείωση της κατανάλωσης νερού για τις αρδεύσεις.
- Ενημέρωση και καθοδήγηση των αγροτών.

[Εικόνα 4] Κατανάλωση νερού για τις γεωργικές δραστηριότητες για τρεις μεσογειακές χώρες

Σύμφωνα με μελέτες του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών [Ι.Γ.Μ.Ε.] οι σημερινές ανάγκες ανέρχονται σε περίπου 9 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως. Το συγκεκριμένο Ινστιτούτο, έχει καταγράψει ορισμένα ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία, τα οποία είναι άξια αναφοράς:
- Τη χρονιά 1989-90 παρατηρήθηκε η πιο έντονη μείωση βροχοπτώσεων σε ολόκληρη τη χώρα με το σύνολο των υπόγειων νερών να μειώνεται κατά 38% σε σχέση με το μέσο ετήσιο όγκο.
- Οι δύο χρονιές με τις λιγότερες βροχοπτώσεις στην περιοχή της Αθήνας είναι το 1898-99 με 110 χιλιοστά και το 1989-90 με 173 χιλιοστά, όταν ο μέσος όρος στη συγκεκριμένη περιοχή είναι τα 400 χιλιοστά.
- Οι δύο χρονιές με της περισσότερες βροχοπτώσεις στην περιοχή της Αθήνας είναι το 2002 με 990 χιλιοστά και το 1883 με 860 χιλιοστά.

Ωστόσο, αξίζει να αναφερθεί ότι 6 χρονιές μέσα στα τελευταία 30 έτη έχει καταγραφεί ανομβρία. Ανομβρία, ονομάζεται γενικά μια μεγάλη σχετικά χρονική περίοδος όπου παρατηρείται πλήρης έλλειψη βροχοπτώσεων, ή αν συμβαίνουν κάποιες είναι κατά πολύ λιγότερες από τις προβλεπόμενες στατιστικά για την ίδια περίοδο. Αυτό το φαινόμενο είναι αρκετά ανησυχητικό, καθώς εμφανίζεται για πρώτη φορά με τη συγκεκριμένη συχνότητα τα τελευταία 80 χρόνια. Ταυτόχρονα, υπάρχει και ανεξέλεγκτη μόλυνση των υδατικών πόρων σε πολλές περιοχές της χώρας. Παρόλα αυτά, υπάρχουν λύσεις, εφόσον πραγματοποιηθούν στοχευμένες προσπάθειες, για ένα πιο αισιόδοξο μέλλον. Η χώρα μας, παρουσιάζει σημαντική φυσιογραφική ιδιαιτερότητα. Διαθέτει μεγάλο αριθμό υπόγειων υδροφόρων δεξαμενών, των οποίων οι λεκάνες τροφοδοσίας εκτείνονται σε περιοχές που απουσιάζουν οι ρυπογόνες δραστηριότητες. Αυτός ο παράγοντας πρέπει άμεσα να αξιοποιηθεί, με τη δημιουργία 'Ζωνών Προστασίας' των συγκεκριμένων περιοχών. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο χρειάζεται μία ενιαία υδατική πολιτική, με διάρκεια και προοπτική, που δεν θα διακόπτεται από κυβερνητικές εναλλαγές, αξιοποιώντας την επιστημονική γνώση και προδιαγράφοντας  τις μελλοντικές ανάγκες της χώρας για νερό.

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου