EARTHSHIPS

Τα earthships είναι κατασκευές, μέρος των οποίων είναι τοποθετημένο μέσα στο έδαφος. Αποτελεί μια ιδέα, εμπνευσμένη από τον αμερικάνο αρχιτέκτονα Mike Reynolds στις αρχές της δεκαετίας του 1970, σε μια εποχή όπου στιγματίστηκε από την πετρελαϊκή κρίση και ξεκίνησαν σοβαρά περιβαλλοντικά. Βασίστηκε στην προσπάθεια δημιουργίας ενός κτιρίου που θα ήταν ανεξάρτητο από τα ορυκτά καύσιμα, θα επαναχρησιμοποιούσε τα υλικά που χρειάζονται για την κατασκευή και θα εκμεταλλευόταν τους φυσικούς πόρους που προέρχονται από τον ήλιο, τη γη, τον άνεμο και τη βροχή. 

Για το λόγο αυτό επέλεξε αρχικά ένα απαιτητικό περιβάλλον, σε ύψος 2.000 μέτρων στην περιοχή Taos της πολιτείας του Νέου Μεξικού στις Ηνωμένες Πολιτείες, με θερμοκρασίες που αγγίζουν τους 40οC το καλοκαίρι και τους -10οC το χειμώνα, και ετήσια βροχόπτωση 30 εκατοστών. Παρόλα αυτά, το κτίριο πετυχαίνει χωρίς κάποια ηλεκτρική ή μηχανική υποστήριξη ετήσιες θερμοκρασίες στο εσωτερικό του που κυμαίνονται μεταξύ 18-23οC.

ONE PLANET LIVING

Η Παγκόσμια Ομοσπονδία για την προστασία της άγριας ζωής [WWF] και Βρετανοί ειδικοί στα θέματα βιωσιμότητας [BioRegional] δημιούργησαν ένα πρόγραμμα αειφορικής ανάπτυξης, το οποίο προσαρμόζει τις ανάγκες του και εκμεταλλεύεται τα αγαθά που έχει τη δυνατότητα να προσφέρει ένας πλανήτης. Η ιδέα βασίζεται στο γεγονός ότι κάθε χρόνο χρησιμοποιούνται περίπου 30% περισσότεροι πόροι από όσους μπορούν να παραχθούν, δηλαδή χρειάζονται περίπου 1,3 πλανήτες για να υποστηριχθεί ο τρόπος ζωής και οι ανάγκες του μέσου ανθρώπου. Βέβαια, ο αριθμός αυτός δεν είναι μοιρασμένος ισόποσα για όλες τις περιοχές και τις χώρες του πλανήτη, καθώς υπάρχουν κράτη που το μέσο οικολογικό τους αποτύπωμα είναι κατά πολύ μεγαλύτερο και άλλα που είναι αρκετά μικρότερο. 
 
Αναφέρουμε χαρακτηριστικά ότι το οικολογικό αποτύπωμα του μέσου Αμερικανού πολίτη είναι σχεδόν 10 εκτάρια, του μέσου Έλληνα περίπου 5, ενώ τον κατοίκων κρατών όπως του Μπανγκλαντές και του Πακιστάν είναι λιγότερο από 0,3. Εάν ο καθένας ζούσε δηλαδή όπως ο μέσος ευρωπαίος πολίτης θα χρειάζονταν οι πόροι τριών πλανητών για να καλύψουν τις απαιτούμενες ανάγκες, ενώ εάν ο καθένας κατανάλωνε την ενέργεια και εξέπεμπε στην ατμόσφαιρα διοξείδιο του άνθρακα αντίστοιχο με του μέσου βορειοαμερικάνου, θα χρειάζονταν πέντε πλανήτες. Αν τέλος ζούσαμε όλοι στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα χρειαζόμασταν πάνω από έξι πλανήτες για τις ενεργειακές μας ανάγκες. Θεμελιώδης στόχοι του συγκεκριμένου προγράμματος είναι η επίτευξη μηδενικού ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα και απορριμμάτων, η χρήση αειφορικών μέσων μαζικής μεταφοράς, η χρήση τοπικών και αειφορικών υλικών, τροφίμων και υδάτων, η προστασία της χλωρίδας και πανίδας, η διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς, η ύπαρξη υγείας, ευτυχίας, δικαιοσύνης και θεμιτού εμπορίου. Αρκετές κοινότητες κάνουν πράξη αυτές τις αρχές, η πιο γνωστή από τις οποίες είναι το BedZED, η μεγαλύτερη αειφορική κοινότητα μικτής χρήσης του Ηνωμένου Βασιλείου, η πόλη Masdar στο Abu Dhabi φιλοδοξεί το 2016 να γίνει η πρώτη πόλη τέτοιου είδους, ενώ το Sonoma Mountain Village είναι η πρώτη κοινότητα τέτοιου είδους στη βόρεια Αμερική.

SONOMA MOUNTAIN VILLAGE [UNITED STATES]

Το Sonoma Mountain Village είναι η πρώτη κοινότητα του προγράμματος ‘one planet living’ στη Βόρεια Αμερική, καταλαμβάνοντας έκταση 80 εκταρίων στο πάρκο Rohnert της Καλιφόρνια. Σε μια περιοχή όπου μέχρι το 2003 υπήρχαν μόνο γραφεία και επιχειρήσεις, τώρα επαναχρησιμοποιείται ως μία κοινότητα μικτών χρήσεων με καταστήματα, κατοικίες και επιχειρήσεις. Τα υπάρχοντα κτίρια διατηρήθηκαν και μέσα από μία διαδικασία ενεργειακής αναβάθμισης, σύμφωνα με το πρότυπο LEED του συμβουλίου πράσινων κτιρίων των Ηνωμένων Πολιτειών, έλαβαν την πλατινένια πιστοποίηση.

Η ενέργεια και το ηλεκτρικό ρεύμα που χρειάζεται ο οικισμός προέρχεται από την εκμετάλλευση της ηλιακής ακτινοβολίας με τη χρήση φωτοβολταϊκών πάνελ στις οροφές, παράγοντας ισχύ 1,14MW. Ο παθητικός σχεδιασμός με βάση τον βέλτιστο προσανατολισμό, παρέχει στα κτίρια τα μέγιστα ηλιακά κέρδη, τα οποία σε συνδυασμό με την ύπαρξη της απαιτούμενης θερμικής μάζας στην κατασκευή, θα αποθηκεύουν την ενέργεια που λαμβάνουν από την ηλιακή ακτινοβολία κατά τη διάρκεια της ημέρας και θα την παρέχουν στο κτίριο ως θερμότητα κατά τη διάρκεια της νύχτας. Με τον τρόπο αυτό θα επιτυγχάνεται μερική θέρμανση των εσωτερικών χώρων κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ενώ για τις επιπλέον απαιτήσεις θα χρησιμοποιείται η γεωθερμική ενέργεια.

DONGTAN [CHINA]

Η Dongtan είναι μία πόλη που σχεδιάζεται 15 χιλιόμετρα βόρεια της πόλης Shanghai, στο δέλτα του ποταμού Yangtze, και φιλοδοξεί να είναι η πρώτη πόλη στην Κίνα που θα έχει μηδενικό ισοζύγιο σε διοξείδιο του άνθρακα. Η βρετανική κατασκευαστική ομάδα ‘Arup’ έχει αναλάβει την κατασκευή της, η οποία θα πραγματοποιηθεί σε τρεις φάσεις και όταν ολοκληρωθεί πλήρως το 2040 θα καταλαμβάνει έκταση 86 τετραγωνικών χιλιομέτρων και θα έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει 500.000 κατοίκους. Η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού στην Κίνα σε συνδυασμό με τα αυξανόμενα περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει οδήγησαν στην λήψη τέτοιων αποφάσεων που κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Ανάμεσα στα προβλήματα είναι η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 0,8οC τον περασμένο αιώνα και της στάθμης της θάλασσας κατά 2,5 χιλιοστά κάθε χρόνο, αριθμοί μεγαλύτεροι από τον παγκόσμιο μέσω όρο. Ενώ σύμφωνα με έρευνα του 2008, οι 16 από τις 20 πιο μολυσμένες πόλεις του πλανήτη βρίσκονται στην Κίνα. Είναι συνεπώς επιτακτική η ανάγκη για μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που συνεπάγεται μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

MALMÖ [SWEDEN]

Το Malmö είναι μια πόλη της νότιας Σουηδίας 300.000 περίπου κατοίκων. Η περιοχή Vastra Hamnen, η οποία χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν για βιομηχανικές και λιμενικές εγκαταστάσεις, έκτασης 30 εκταρίων, αποτέλεσε ένα σημείο μελέτης και αειφορικού σχεδιασμού. Το πρόγραμμα ανάπτυξης έπρεπε να καλύπτει στοιχεία όπως η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης της κοινότητας, η χρήση οικολογικών υλικών και χρωμάτων, καθώς και την κάλυψη της απαιτούμενης αναλογίας μεταξύ των χώρων πρασίνου και του δομημένου περιβάλλοντος. Σχεδιαστικά ήταν απαιτούμενη η ύπαρξη κατοικιών διαφόρων τύπων όπως και ο περιορισμός των εμπορικών χρήσεων στο επίπεδο του ισογείου.

Κάθε κτίριο έπρεπε να σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να καταναλώνει ετήσια ενέργεια λιγότερη από 105kWh/τ.μ., η οποία θα προέρχεται από εξ ολοκλήρου από ανανεώσιμες πηγές. Για να επιτευχθεί αυτό χρησιμοποιείται, πιο συγκεκριμένα, ένα αιολικό που παράγει ισχύ 2MW και ένα φωτοβολταϊκό πάρκο 120τ.μ., ενώ εκμεταλλεύεται και τη θερμότητα που παράγεται από τη θάλασσα. Γίνεται επομένως κατανοητό, ότι δε δίνεται έμφαση απλώς στην κάλυψη των ενεργειακών απαιτήσεων των κτιρίων από αειφορικές μορφές ενέργειας, αλλά γίνεται και προσπάθεια μείωσης τους, λαμβάνοντας μέτρα κατά τη διάρκεια του αρχικού σχεδιασμού. Αν αναλογιστεί κανείς και τις ψυχρές περιβαλλοντικές συνθήκες της περιοχής, η ετήσια κατανάλωση ενέργειας που προβλέπεται δεν είναι ιδιαίτερα υψηλή, πόσο μάλλον όταν αφορά το μέγεθος μιας αστικής επέμβασης. Ο οικισμός βέβαια, είναι συνδεδεμένος με το δίκτυο ενέργειας, από το οποίο χρησιμοποιεί ενέργεια όταν έχει έλλειψη, και διοχετεύει σε αυτό ενέργεια όταν έχει πλεόνασμα, επιτυγχάνοντας αθροιστικά ετήσιο μηδενικό ενεργειακό ισοζύγιο.

SØNDENBORG [DENMARK]

Το Sondenborg είναι μια πόλη 80.000 περίπου κατοίκων στη νότια Δανία, η οποία στοχεύει μέχρι το 2029 να έχει μετατραπεί σε μία κοινωνία μηδενικού ισοζυγίου σε διοξείδιο του άνθρακα. Για να μηδενιστούν οι 675.000 τόνοι διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπει κάθε χρόνο αυτή τη στιγμή η πόλη στοχεύετε η αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας σε όλους τους τομείς [εταιρίες κοινής ωφέλειας, επιχειρήσεις, δήμος, κατοικίες], με σκοπό να μειωθεί η κατανάλωση ενέργειας τουλάχιστον κατά 40% σε σχέση με την υπάρχουσα, χρησιμοποιώντας καινοτόμες τεχνολογίες. Ενώ, για την κάλυψη των υπόλοιπων αναγκών θα χρησιμοποιούνται ανανεώσιμες μορφές ενέργειας. Η συνολική ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που εκλύεται στην ατμόσφαιρα αντιστοιχεί σε 8,5 τόνους ανά κάτοικο, για το 82% των οποίων ευθύνεται η χρήση ορυκτών καυσίμων. Πιο συγκεκριμένα το 6% προέρχεται από το εμπόριο, το 7% από τις δημοτικές υπηρεσίες, το 8% από τη γεωργία, το 25% από τις κατοικίες, το 27%  από τις μεταφορές και το 27% από τις επιχειρήσεις.